Op 12 maart 2026 opende een rondreizende tentoonstelling over de opmerkelijke geschiedenis van cannabistolerantie in Nederland en Frankrijk voor het eerst in Wenen, direct buiten het United Nations Vienna International Centre tijdens de jaarlijkse zitting van de Commission on Narcotic Drugs (CND). De tentoonstelling markeert een significant jubileum: het is precies 50 jaar geleden dat de Nederlandse Opiumwet in 1976 fundamenteel werd hervormd, wat aanleiding gaf tot het tolerantiebeleid dat Nederland uiteindelijk beroemd zou maken vanwege zijn coffeeshopculture.
Het project, getiteld "1976-2026: The French/Dutch Paradox in the Global Drug War," werd ontwikkeld door de Nederlandse stichting Verbond voor Opheffing van het Cannabisverbod (VOC) en de Europese coalitie voor eerlijk en doeltreffend drugbeleid (Encod). Het neemt het 50-jarig jubileum van twee parallelle maar volledig verschillende benaderingen van cannabis als uitgangspunt.
Twee landen, twee paden
In 1976 gebeurden twee dingen bijna gelijktijdig. In Nederland herzag de regering de Opiumwet om formeel onderscheid te maken tussen harde en zachte drugs, wat de juridische basis creëerde voor wat het gedoogbeleid zou worden, het tolerantiebeleid. Deze scheiding stelde gelicentieerde coffeeshops in staat om kleine hoeveelheden cannabis te verkopen zonder vervolgingen, zolang zij zich aan strikte regels hielden. Vandaag de dag opereren meer dan 500 coffeeshops in 106 steden in Nederland onder dit raamwerk.
Datzelfde jaar in Frankrijk publiceerde een groep vooraanstaande intellectuelen een open brief in de krant Liberation met een oproep voor volledige decriminalisering van cannabis. Frankrijk koos voor het tegenovergestelde pad. In plaats van cannabis te tolereren, handhaafde het land enkele van de strengste drugsetten in West-Europa, waarbij cannabisbezit een strafbaar feit bleef met mogelijke gevangenisstraffen tot ver in de 21e eeuw.
De tentoonstelling onderzoekt hoe deze twee buurlanden van de EU, gescheiden door slechts enkele honderd kilometer, fundamenteel verschillende reacties ontwikkelden op dezelfde vraag. Het resultaat is een opvallende visuele narratief die 50 jaar beleidsafwijking documenteert, waarbij wordt getoond hoe Nederland naar gereglementeerde tolerantie bewoog terwijl Frankrijk vasthield aan verbod.
Wat de tentoonstelling bevat
De tentoonstelling bevat historische documenten, foto's en beleidstijdlijnen uit beide landen. Een van de meest opmerkelijke elementen is een levende cannabisplant weergegeven in een kooi, een symbolisch werk dat de tegenstellingen in drugbeleid vertegenwoordigt. Er is ook een sectie gewijd aan Joep Oomen (1961-2016), een cannabisactivist en medeoprichter van zowel Encod als de VOC-stichting, wiens werk Europees drugbeleidsadvocacy decennialang hielp vormgeven.
Informatieve brochures zijn beschikbaar met vertalingen van de tentoonstellingsteksten in vijf talen, samen met een 24-pagina tentoonstellingsgids met aanvullende informatie en visueel materiaal. Bestuursleden van Encod en VOC-voorzitter Derrick Bergman waren aanwezig in Wenen om in contact te treden met VN-afgevaardigden, bezoekers en journalisten.
Een tournee door Europa
Na haar debuut in Wenen gaat de tentoonstelling naar negen steden in zeven landen reizen. De bevestigde stops zijn onder meer Bilbao, Berlin, Paris, Brussels (bij of in de buurt van het Europees Parlement), Prague, Amsterdam, Den Haag (bij of in de buurt van het Nederlandse Parlement) en Eindhoven. Dit maakt het een van de meest ambitieuze cannabisbeleidtentoonstellingen ooit in Europa, waardoor het gesprek over drugshervorming rechtstreeks naar de instellingen en steden wordt gebracht waar beleidsbeslissingen worden genomen.
De keuze van steden is doelgericht. Berlin is de hoofdstad van het land dat recreatieve cannabis in 2024 legaliseerde. Prague is waar de Tsjechische Republiek op 1 januari 2026 een van Europas meest progressieve cannabisramingen introduceerde. Brussels huisvest de Europese instellingen die toenemend nationaal drugbeleid beïnvloeden. En Amsterdam, Den Haag en Eindhoven vertegenwoordigen het hart van het Nederlandse coffeeshopsysteem dat de tentoonstelling documenteert.
Waarom dit in 2026 belangrijk is
Het moment van de tentoonstelling is significant. Europa bevindt zich in de meest actieve periode van cannabisbeleidshervorming in decennialang. Duitsland legaliseerde recreatieve cannabis en heeft nu bijna 400 goedgekeurde teeltkwesties. De Tsjechische Republiek staat persoonlijk bezit en thuis groeien toe. Nederland voert zijn Controlled Cannabis Supply Chain Experiment uit in 10 gemeenten. Frankrijk stelt zijn medische cannabisproefproject op 1 april over naar een permanent farmaceutisch raamwerk. Luxemburg, Malta en Zwitserland hebben allemaal verschillende vormen van wettelijke toegang ingevoerd.
Tegelijkertijd zouden de gemeenteraadsverkiezingen in Amsterdam op 18 maart kunnen resulteren in een nieuwe poging om toeristen uit coffeeshops in het stadscentrum te bannen, een ontwikkeling die een significante verschuiving zou vertegenwoordigen in de toegankelijkheid van het Nederlandse systeem dat vijf decennia lang heeft gewerkt.
De tentoonstelling dient als herinnering dat het huidige beleidslandschap niet van de ene op de andere dag is ontstaan. Het Nederlandse tolerantiebeleid was het product van doelbewuste politieke keuzes die in 1976 werden gemaakt, keuzes die destijds controversieel waren en vandaag nog steeds worden betwist. Door de Nederlandse en Franse benaderingen naast elkaar te plaatsen, nodigt de tentoonstelling bezoekers uit om na te denken over wat werkt, wat niet, en hoe het volgende 50 jaar van cannabisbeleid eruit zou kunnen zien.
Wat dit voor bezoekers betekent
Als u Nederland bezoekt, is het coffeeshopsysteem dat uit de hervorming van 1976 is ontstaan, nog steeds zeer levend en toegankelijk. Met meer dan 541 coffeeshops in 106 steden, blijft Nederland de meest toegankelijke bestemming in Europa voor legale cannabisaankopen als toerist. U kunt ze allemaal verkennen, openingstijden controleren, menu's bladeren en recensies lezen op cannabizzz.
De tentoonstelling zelf is het waard om te bezoeken wanneer deze later dit jaar in Nederland aankomt. Data en locaties voor de stops in Amsterdam, Den Haag en Eindhoven zullen door de VOC en Encod-organisaties worden aangekondigd. Volg onze nieuwssectie voor updates zodra deze bevestigd zijn.
```
