Maastricht, een van de 10 gemeenten die deelnemen aan het Nederlandse wietexperiment, heeft een extern onderzoek naar het gehele coffeeshopbeleid gestart. Burgemeester Wim Hillenaar (CDA) zegt dat de huidige regels moeten worden bijgewerkt, waarbij het onderzoek zich richt op het schaarse vergunningenstelsel, de overdraagbaarheid van vergunningen en het maximale aantal coffeeshops dat in de stad is toegestaan.
Het onderzoek wordt uitgevoerd door externe onderzoekers in plaats van de gemeente zelf. Burgemeester Hillenaar vertelde aan lokaal nieuwsplatform De Nieuwe Ster Maastricht: "Het onderzoek zal een schaars vergunningenstelsel, de overdraagbaarheid van vergunningen en het maximale aantal winkels onderzoeken. Op basis van de resultaten bepalen we of het huidige vergunningenstelsel en beleidsmatig kader moeten worden herzien." Resultaten worden verwacht tegen het einde van 2026.
'We zijn een normaal bedrijf geworden'
De meest significante ontwikkeling in Maastricht is niet het beleidonderzoek zelf, maar de beoordeling van de mensen die coffeeshops in het gereglementeerde systeem uitbaten. Marc Josemans, eigenaar van coffeeshop Easy Going en een van de meest prominente coffeeshopexploitanten in Nederland, zegt dat het wietexperiment tot "volledige tevredenheid" loopt.
Zijn beschrijving van de huidige situatie is opvallend: "Er is geen achterdeur meer. We kopen legaal, justitie kijkt mee. We kunnen alles via de bank afhandelen. We zijn eigenlijk een normaal bedrijf geworden."
Het achterdeprobleem, opgelost
Decennialang was het "achterdeurprobleem" de bepaalde tegenspraak van het Nederlandse cannabisbeleid. Coffeeshops mochten legaal kleine hoeveelheden cannabis aan klanten verkopen via de voordeur, maar elke gram die ze verkochten kwam via de achterdeur via illegale kanalen. Productie, groothandelsleveranties en transport van cannabis bleven criminele activiteiten, wat betekende dat wettige coffeeshopexploitanten gedwongen werden zaken te doen met criminele netwerken.
Het wietexperiment werd specifiek ontworpen om deze kloof te dichten. Tien gelicentieerde producenten verbouwen nu cannabis onder overheidstoezicht en leveren deze aan de 72 coffeeshops in de 10 deelnemende gemeenten. Josemans' verklaring dat coffeeshops nu "alles via de bank" kunnen afhandelen weerspiegelt een fundamentele verschuiving. Voor het eerst kunnen coffeeshopexploitanten hun bedrijven volledig binnen het juridische systeem uitbaten, van aankoop tot betalingsverwerking.
Vroege kinderziektes, nu opgelost
Josemans gaf toe dat het experiment niet soepel van start ging. "In het begin waren er problemen met de voorraad van legaal cannabis, maar het aanbod wordt steeds beter," zei hij. Dit weerspiegelt rapportages uit andere deelnemende steden, waar de overgang van illegale naar legale voorraad tijd nodig had voor gelicentieerde producenten om hun activiteiten op te schalen en hun productrange uit te breiden.
Het feit dat een veteraan coffeeshopexploitant in een van Nederlands meest complexe cannabismarkten het systeem nu beschrijft als lopende naar "volledige tevredenheid" is een belangrijke mijlpaal voor het experiment.
Maastrichts unieke positie
Maastricht neemt een unieke positie in in het Nederlandse coffeeshoplandschap. Gelegen in het uiterste zuiden van Nederland, direct grenzend aan België en Duitsland, ervaarde de stad jarenlang massief cannabistoerisme. Duizenden buitenlandse bezoekers staken dagelijks de grens over om cannabis te kopen, wat aanzienlijke openbare orde problemen in het stadscentrum veroorzaakte.
Als reactie hierop was Maastricht een van de eerste steden die het I-criterium (ingezetenencriterium) invoerde, dat coffeeshoptoegang beperkt tot alleen Nederlandse ingezetenen. Buitenlandse toeristen kunnen geen cannabis kopen in Maastrichts coffeeshops. Dit beleid reduceerde cannabistoerisme drastisch, maar elimineerde ook de oorspronkelijke reden voor het verplaatsen van coffeeshops naar de randen van de stad, daarom blijven de bekende coffeeshopboten Mississippi en Smoky op hun huidige locatie aan de Maasboulevard.
Een patroon ontstaat
Maastricht is de tweede wietexperimentstad die in recente weken een onderzoek naar het coffeeshopbeleid heeft aangekondigd. Groningen kondigde plannen aan om uit te breiden van 7 naar 10 coffeeshops met een nieuw op kwaliteit gebaseerd vergunningenstelsel. Het Nederlandse parlement stemde met een bijna driekwart meerderheid voor voortzetting van het experiment. Duitsland publiceerde zojuist zijn evaluatie van twee jaar EKOCAN met 80% minder criminaliteit en geen toename in jeugdgebruik.
Het patroon is duidelijk. Deelnemende steden trekken zich niet terug van het gereglementeerde model. Ze moderniseren hun kaders om het beter te laten functioneren. Wanneer coffeeshopexploitanten zichzelf beschrijven als "een normaal bedrijf", levert het experiment precies wat het was ontworpen om te bereiken.
```
