Het wietexperiment werkt. Het Nederlandse parlement heeft met overweldigende meerderheid gestemd voor voortzetting ervan. Groningen breidt zijn coffeeshopnetwerk uit. Maastricht herziet haar licentiebeleid. Coffeeshopeignaren beschrijven zichzelf voor het eerst als "een normaal bedrijf". Maar een kritieke vraag blijft onbeantwoord in Den Haag: wat gebeurt er als het experiment in 2029 eindigt?
De Bond van Cannabis Detaillisten (BCD), de Nederlandse coffeeshopbrancheorganisatie, slaat alarm. Op 13 mei organiseert de organisatie een regelmatige sessie voor gemeentelijke ambtenaren om scenario's, knelpunten en vervolgstappen voor de periode na het experiment te bespreken. Inschrijvingen komen al binnen van experimentsteden, de vier grootste Nederlandse steden (G4) en niet-deelnemende gemeenten.
Eerst evalueren, dan beslissen
Het huidige coalitieakkoord stelt dat het wietexperiment wordt voortgezet, geëvalueerd, en dat "vervolgstappen op basis van de resultaten zullen worden bepaald". Oppervlakkig klinkt dat redelijk. Maar de BCD wijst op wat onder die woorden ontbreekt.
"Er is geen reservering van middelen, geen zichtbare voorbereiding voor structurele wetgeving, en geen expliciete keuze voor de periode na het experiment," schreef de BCD. "Eerst evalueren, dan beslissen. Dat impliceert dat tot het moment van evaluatie geen concrete structurele voorbereidingen zijn getroffen."
Een vraag die niet kan wachten
De BCD stelt dat dit geen vraag voor later is. Wetgeving van deze omvang, waarbij een permanente juridische kader voor cannabisproductie en -levering wordt geschapen, duurt jaren om te ontwikkelen, te debatteren en in te voeren. Als de regering wacht tot de eindgebruikers is voltooid voordat dit proces begint, kan er een gat ontstaan tussen het einde van het experiment en de inwerkingtreding van een nieuwe wet.
Tijdens dat gat zouden coffeeshops in de 10 deelnemende gemeenten theoretisch terugvallen op de illegale toeleveringsketen. Het achterdeurprobleem waarvoor het experiment was ontworpen, zou van de ene op de andere dag terugkeren. Gelicentieerde kwekers die miljoenen euro's hebben geïnvesteerd in legale productiefaciliteiten, zouden een onzeker toekomst tegemoet gaan zonder gegarandeerde markt.
"De vraag wat er na het experiment gebeurt, is niet alleen politiek relevant, maar ook praktisch en juridisch," stelde de BCD. "Zolang geen tijdige voorbereiding plaatsvindt, groeit het risico dat het experiment eindigt zonder een werkbare en zorgvuldig ontwikkelde vervolgstap op zijn plaats."
Steden vragen het al
De BCD merkt op dat deze bezorgdheid niet beperkt is tot de 10 deelnemende gemeenten. Niet-deelnemende steden onderzoeken al wat de uitkomsten van het experiment voor hun eigen beleid zouden kunnen betekenen. De vraag of en hoe men zich voorbereidt op een landelijk gereglementeerde toeleveringsketen, wordt in de Nederlandse lokale overheid besproken.
"Voor zowel gemeenten als ondernemers is de vraag wat er na het experiment gebeurt, hoe je voorkunt dat je in de oude situatie terugvalt, en onder welke voorwaarden het werk na het experiment kan worden voortgezet," schreef de BCD. "Ook niet-deelnemende gemeenten werken al aan de vraag wat de uitkomsten van het experiment voor hun eigen beleid en voorbereiding kunnen betekenen. Dit maakt het niet een vraag voor later, maar een onderwerp dat nu al voorbereiding vereist."
Het momentum is duidelijk
De afgelopen weken hebben een opmerkelijke opeenvolging van ontwikkelingen opgeleverd. Het Nederlandse parlement verwierp een motie om het experiment te stoppen met bijna driekwart meerderheid. Groningen kondigde plannen aan om uit te breiden van 7 naar 10 coffeeshops met op kwaliteit gebaseerde licenties. Maastricht startte een extern onderzoek naar haar gehele coffeeshopkader. Een coffeeshophouder in Maastricht beschreef de legale toeleveringsketen als werkend naar "volledige tevredenheid". Duitsland publiceerde zijn tweejaarlijkse EKOCAN-evaluatie met criminaliteit omlaag 80% en geen stijging van jeugdgebruik.
Het bewijs stapelt zich op. De politieke steun is er. De steden bereiden zich voor. De coffeeshopoperators bevestigen dat het werkt. Wat ontbreekt, is de wetgevingsbrug tussen het experiment en een permanent systeem. De BCD heeft gelijk om te eisen dat de bouw nu begint, niet nadat de evaluatie is voltooid en de klok al afloopt.
```
