Een door de regering gefinancierde studie gepubliceerd in het Journal of Psychopharmacology heeft de meest uitgebreide beoordeling van drugsgerelateerde schade opgeleverd die ooit in Canada is uitgevoerd, en de resultaten onderstrepen wat onderzoekers meer dan een decennium zeggen: alcohol en tabak veroorzaken aanzienlijk meer schade aan individuen en samenleving dan cannabis.
De studie, getiteld "Drug harms in Canada: A multi-criteria decision analysis," werd ondersteund door de Canadian Institutes for Health Research. Een panel van 20 experts uit zes provincies evalueerde 16 stoffen over 16 schadedimensies, alles omvattend van gerelateerde sterfte en fysieke gezondheidsschade tot economische kosten, schade aan families en georganiseerde criminaliteit. Elke drug kreeg een score op een schaal van 0 tot 100.
De schadescores
De resultaten zijn opvallend. Alcohol scoorde 79 van de 100, wat het eraan maakt tot de schadelijkste stof in het algemeen, met grote afstand. Tabak volgde met 45. Niet-voorgeschreven opiaten, inclusief fentanyl, scoorden 33. Cocaïne en methamphetamine scoorden elk 19. Cannabis scoorde 15, de laagste van alle grote stoffen geëvalueerd in de studie.
Tabak stond op de eerste plaats in vier van de 16 individuele schadecategorieën: gerelateerde sterfte, drugspecifieke fysieke gezondheidsschade, afhankelijkheid en milieuschade. Alcohol domineerde de categorieën die schade aan anderen meten, inclusief schade aan families, economische kosten en gemeenschapschade.
Cannabis's grootste schade: georganiseerde misdaad
Wellicht de meest openbaarmakende bevinding in de studie betreft cannabis specifiek. Cannabis's hoogste individuele schadepunten waren niet voor enig gezondheidseffect. Het was voor georganiseerde criminaliteit. De onderzoekers merkten op dat hoewel meer dan 70 procent van de Canadese cannabisconsumenten nu uit wettelijke bronnen kopen, criminele organisaties nog steeds sterk betrokken zijn in de resterende illegale markt, van productie tot distributie.
Met andere woorden, de grootste meetbare schade verbonden aan cannabis wordt niet veroorzaakt door de stof zelf, maar door het verbod dat de toevoer in handen van criminele netwerken drijft. Deze bevinding heeft enorme gevolgen voor het beleidsbesp in Europa, waar Nederland, Duitsland, Tsjechië en anderen actief werken aan het vervangen van illegale toeleveringsketens door gereglementeerde alternatieven.
In overeenstemming met wereldwijd onderzoek
De bevindingen uit Canada zijn geen uitzondering. Ze stemmen nauw overeen met elk vergelijkbaar internationaal onderzoek dat in de afgelopen 15 jaar is uitgevoerd. De baanbrekende analyse uit 2010 door de Britse neuropsychofarmacoloog David Nutt, gepubliceerd in The Lancet, was de eerste die alcohol rangschikt als de schadelijkste drug in het algemeen wanneer zowel individuele als maatschappelijke schaduweffecten in aanmerking werden genomen. Studies in Australië, de Europese Unie, Nieuw-Zeeland en het Verenigd Koninkrijk hebben allemaal dezelfde conclusie bereikt.
Een studie uit 2024 gepubliceerd in het Journal of Studies on Alcohol and Drugs stelde vast dat secundaire schaduweffecten van alcoholgebruik aanzienlijk meer voorkomen dan schaduweffecten van enig ander medicijn. Een ander recent onderzoek in de Verenigde Staten plaatste alleen fentanyl, methamphetamine, crack en heroïne boven alcohol in termen van potentiële schade. Cannabis verschijnt consistent aan de onderkant van elke schadeclassificatie.
De beleidsontkoppeling
De auteurs van de studie concludeerden dat de hoge schadepunten voor alcohol "een mislukkingsbeleid onderstrepen door beleidsmaatregelen ter bestrijding van alcoholgerelateerde schade niet in te voeren, ondanks de bekende gezondheidsschaduw en het bestaan van bewezen beleidsmaatregelen." Ze drongen er bij regeringen op aan rekening te houden met de schade veroorzaakt niet alleen door drugs zelf, maar ook door de wetten en regelgeving die deze beheren.
Dit is de centrale spanning in drugspolitiek wereldwijd. Alcohol, met een schadepunten van 79, is legaal, sterk vermarkt en praktisch in elke winkel en restaurant verkrijgbaar. Tabak, scoort 45, is legaal en wordt bij elk tankstation en supermarkt verkocht. Cannabis, scoort 15, blijft in de meeste landen illegaal, met straffen of gevangenisstraffen voor bezit in veel rechtsgebieden.
Voor Europese beleidsmakers die de volgende stappen overwegen voor cannabishervorming, blijft het bewijs in één richting zich ophopen. Het Nederlandse wietexperiment test of gereglementeerde toeleveringsketens de georganiseerde misdaad kunnen verminderen die deze studie aanwijst als cannabis's grootste schade. Duitsland heeft thuiskweek en cannabisclubs gelegaliseerd. Tsjechië heeft persoonlijk bezit en teelt gelegaliseerd vanaf januari 2026. Basel, Zwitserland, voert al meer dan drie jaar een gereglementeerde apothekeverkoop uit met positieve resultaten.
De vraag is niet langer of cannabis minder schadelijk is dan alcohol en tabak. De wetenschap heeft dat jaren geleden vastgesteld. De vraag is hoe lang beleidsmakers het blijven behandelen alsof het gevaarlijker was.
```
